Yansıtma: İçeriğin Başkasına Konması

Jung neyi adlandırdı?

Projeksiyon, kendi içindeki bir özelliği, duyguyu ya da isteği farkında olmadan başkasında görmektir. Jung bunu bir ahlak kusuru saymadı. Bilincin, kendine ait saymadığı bir içeriği dışarı koymasının yolu saydı. İçerik psişeden silinmez. Taşındığı yer değişir. Taşındığı yer çoğu zaman başka bir insandır.

Bu içerik sık sık gölge ile gelir. Gölge, bilinçli benlik imgesine sığmayan parçadır. Onu Gölge ile Tanışmak yazısında natal haritayla birlikte anlattık. Projeksiyon, gölgenin gündelik hayattaki kapılarından biridir. Kapı, gölgenin kendisi değildir. Gölge içeriktir. Projeksiyon, içeriğin başkasının üzerine konmasıdır. Konulan şey, bir işleyiştir. Kıskançlık diye yaftalanan şey, çoğu zaman görülme dürtüsünün dışarı çıkarılmış hâlidir. Dürtü ahlaksız değildir. Bilince sığmadığı için adres değiştirmiştir.

Persona da bu sahneye girer. Dünyaya gösterilen yüz ne kadar dar tutulursa, yüze sığmayan şey o kadar dışarıda aranır. Persona ile gölgenin ilişkisi ayrı bir yazıda durur. Projeksiyon, bu ilişkinin başka bir kişide görünür hâle gelmesidir.

Her öfke yansıtma değildir

Burada kavram şişer. Birinin kötü davranması yansıtma değildir. Sınırın çiğnenmesi, sözün kesilmesi, emeğin görülmemesi gerçek olabilir. "Bu, onun gölgesidir" cümlesi, olanı silmek için kullanılırsa kavram bozulur. Jung da her rahatsızlığı projeksiyon ilan etmedi.

Ayrım şurada durur. Olan, ısı olmadan anlatılabiliyor mu? "Toplantıda söz kesildi" bir olgudur. "Ondan nefret ediliyor, çünkü görülmek istiyor" cümlesinde ısı, olgudan büyüktür. Isı olguyu aşıyorsa, aşan kısım kişiye ait olabilir. Olguyu inkâr etmek gerekmez. Isıyı da başkasına fatura etmemek gerekir.

İkinci bir ayrım: aynı şeye herkes aynı ısıyla bakmıyor olabilir. Bir arkadaşın övünmesi kişiyi saatlerce meşgul ediyorsa, övünme tek başına açıklama değildir. Meşgul eden şey, kişide adı konmamış bir görülme isteği olabilir. Bu bir ihtimaldir. Bir yargı değildir. İhtimali yoklamak, karşıdakini haklı çıkarmak zorunda bırakmaz. Olan durur. Isı, olandan ayrılır.

Bir sahne

Bir iş yerinde, yeni gelen biri fikrini erken söyler. Kişi onu gösteriş meraklısı bulur. Akşam aynı sahne kurulur. O da bir cümle kurmuştur, yutmuştur. Yutmanın adı alçakgönüllülük olmuştur. Öfke, yutulan cümlenin öfkesidir. Karşıdaki kişi yalnızca erken konuşmuştur.

Bu sahne her projeksiyonu anlatmaz. Anlattığı şudur. Yüklenen sıfat, karşıdakinin yaptığı işten büyükse, sıfatın bir kısmı içeriden gelmiştir. Sıfatı geri çekmek, karşıdakini sevmek değildir. Kendi cümleyi görmektir. Cümleyi yutup öfkeyi erken konuşana yüklemektir. Gölge burada ahlaki bir leke değildir. Sözü saklayan işleyişin adıdır.

Geri çekmek bir anda bitmez. Jung bunu bir karar saymadı. Tekrar eden bir bakış saydı. Aynı kişiye aynı ısıyla her dönüşte, ısı olgudan ayrılır. Ayrılmıyorsa, orada bir kompleks de çalışıyor olabilir. Kompleks, duygu yüklü bir kümedir. Tetiklenince tepki, kişiden önce gelir. Projeksiyon, bu kümenin dışarıya konmuş hâlidir. Küme, bilinçdışında hazır bekler. Bekleyiş, bir seçim gibi yaşanmaz. Bir işleyiş gibi yaşanır.

Gölge içeride durur, yansıtma adres ister

Gölge, kişide duran ve benimsenmeyen parçadır. Projeksiyon, o parçanın başkasında görülmesidir. Gölgeyi fark etmek için illa bir başkası gerekmez. Rüyada, sürçmede, ani bir utançta da görünür. Projeksiyon ise bir adres ister. Adres bir kişi, bir grup ya da bir fikir olabilir. "O insanlar hep böyle" cümlesi, tek bir kişiye yönelen öfkeden daha geniş bir projeksiyon olabilir. Genişledikçe olguyu denetlemek zorlaşır. Denetlenmeyen olgu, grubun karakteri ilan edilir. İlan, tek tek insanların yaptığı işi siler.

Karşı cinse yüklenen imgede de aynı kapı vardır. Jung buna anima ve animus dedi. Onu ayrıca anlatmak gerekir. Bu yazının sınırı şudur. Başkasında görülen şeyin bir kısmı kişiye ait olabilir. Bir kısmı karşıdakine aittir. İkisi ayrılmadan kavram kullanılmaz. Ayrılmadan kullanılan kavram, bir silah cümlesine döner.

Kavram, karşıdakini susturmak için değildir

Projeksiyon bir silah cümlesi değildir. Tartışmada "bunu bana yansıtıyorsun" demek, çoğu zaman bakışı kapatır. Kavram, karşıdakini susturmak için değil, kendi ısısını görmek için durur. Karşıdakinin ağzından söylenirse bir yargı olur. Yargı, bu çerçevenin işi değildir.

Ağır bir sıkıntı, tekrar eden bir çatışma ya da kendine zarar veren bir döngü, bu yazının kapattığı bir iş değildir. Psikoloji burada bir ayna dilidir. Ayna, hayatın yerine konmaz. Tıbbi, hukuki ya da mali bir kararın yerine de geçmez.

Natal haritada bu temasın nerede bir sahne bulabileceği harita hesaplayıcıda düşünülür. Harita projeksiyonu kanıtlamaz. Hangi işlevin ilişkide daha kolay dışarı konduğunu sormak için bir dil verir. Gezegen işlevdir. Burç niteliği söyler. Ev, yansıtmanın hangi sahnede kolaylaştığını sorar. Saat yoksa ev sorusu açık kalır. Açık kalan soru, uydurulan sahneden daha dürüsttür.