Sözlük

Aktif imgelem, Jung psikolojisinde bilinçdışı imgeyle bilinçli ilişki kurma yöntemidir. Dikkat bir rüya figürüne ya da içeride beliren bir imgeye verilir. Figürle konuşulur, gelişimi izlenir. Rüya yorumlanmak yerine imgeyle süren bir diyalog kurulur.

Jung psikolojisinde anima, erkeğin bilinçdışındaki dişil imgedir. Animus, kadının bilinçdışındaki eril imgedir. Karşı cinse duyulan çekimde ve rüyadaki figürde belirir. Kavramlar, Jung döneminin toplumsal rol varsayımlarını taşır. Bugün daha çok kişiden uzak kalmış yanın adıdır.

Arketip, Jung psikolojisinde kolektif bilinçdışında bulunduğu düşünülen imge ve davranış kalıbıdır. Anne, kahraman, bilge, gölge ve çocuk bu kalıplardandır. Arketip kendi başına görünmez. Rüyada, mitte, masalda ve sanatta belirli bir imge olarak belirir. Tek figür değildir. Sonsuz imgeye açık bir temadır.

Benlik, Jung psikolojisinde kişiliğin merkezi ve bütünleştirici arketipidir. Bilinçli ve bilinçdışı yanların toplamını ve düzenleyicisini söyler. Ego bilinçli merkezdir. Benlik daha geniş bir bütündür. Mandala gibi dairesel imgeler rüyada çoğu zaman benliğin simgesi olarak belirir.

Bireyleşme, Jung psikolojisinde bilinçli ve bilinçdışı yanların birleşme sürecidir. Son durak değildir. Ömür boyu süren bir yöneliştir. Gölgeyle, anima ya da animus ile ve benlikle karşılaşmayı içerir. Amaç kusursuzluk değildir. Kendi bütünlüğüne yaklaşmaktır.

Ego, Jung psikolojisinde bilincin merkezidir. Ben diyen, hatırlayan, karar veren yandır. Kişiliğin tamamı değildir. Yalnızca bilinçli kısmıdır. Sağlam bir ego, bilinçdışı içerikle karşılaşabilmek için gereklidir. Bütünün efendisi değildir, bir parçasıdır.

Gölge, Jung psikolojisinde kişiliğin bilinçli benlik imgesine sığmayan, bastırılmış ya da reddedilmiş yanıdır. Öfke, kıskançlık ve açgözlülük burada durabilir. Bastırılmış yetenek ve canlılık da burada durabilir. Gölgeyi tanımak onu yok etmez. Bilince katılan bir işlevdir. Başkasında duyulan sert tepki çoğu zaman gölgenin işaretidir.

İçe dönük ve dışa dönük, Jung tipolojisinde dikkatin yönünü anlatır. İçe dönükte dikkat öznel iç dünyaya döner. Dışa dönükte dikkat nesnel dış dünyaya döner. Jung bunlara dört işlev ekler: düşünme, duygu, duyum ve sezgi. Kavram, günlük dildeki utangaç ve sosyal ayrımından farklıdır.

Kişisel bilinçdışı, kişinin kendi yaşamında unuttuğu, bastırdığı ya da hiç fark etmediği deneyimin durduğu katmandır. Kompleksler burada oluşur. Freudcu bilinçdışı tanımına yakındır. Jung bunun altına, insanlara ortak saydığı kolektif bilinçdışını ekler.

Kolektif bilinçdışı, Jung psikolojisinde kişisel deneyimden bağımsız, insanlarda ortak sayılan derinliktir. Arketipler burada bulunur. Jung bunu, mitlerin, rüyaların ve dinlerin farklı yerlerde benzer motif taşımasının nedeni olarak önerir. Kanıtlanmış bir yasa değildir. Kuramsal bir kavramdır.

Kompleks, duygu yüklü düşünce, anı ve imgenin bir araya gelip tutumu yönlendiren kümesidir. Jung terimi kelime çağrışım deneylerinde kullanır. Sorun kümenin varlığı değildir. Tetiklendiğinde kişiyi ele geçirmesidir. Kişi kendi tepkisini kendinden ayrı yaşar.

Mandala, Hint ve Tibet geleneklerinde ayrı bir ritüel anlamı olan dairesel bir figürdür. Jung ona kendi bütünlük arayışı sırasında rastlar ve benliğin simgesi sayar. Rüyada ve çizimde beliren daire, kare ve çarpı birleşimini psişenin denge arayışı olarak okur. Biçim, bütünün geçici bir görüntüsüdür.

Persona, psişenin dünyaya gösterdiği toplumsal yüzdür. Adını antik tiyatroda oyuncuların taktığı maskeden alır. Jung psikolojisinde persona gereklidir. Sorun, kişinin kendini yalnızca bu maskeyle tanımlamasıdır. İş, aile ya da topluluk içindeki rol ile iç yüz arasındaki mesafe gerilim kurar.

Projeksiyon, psişenin kendi içindeki bir özelliği, duyguyu ya da isteği farkında olmadan başkasında görmesidir. Gölge çoğu zaman bu yolla fark edilir. Başkasında aşırı rahatsız eden şey, ait olunan bir yönü gösterebilir. Projeksiyonun geri çekilmesi, tepkinin içerde aranmasıdır.

Jung psikolojisinde rüya, bilinçdışının bilince seslendiği doğal bir dildir. Freudcu okumanın aksine rüya gizli bir arzuyu örtmez. Bilinçdışı bir durumu imgeyle dile getirir. Rüya tek bir sembol sözlüğüyle okunmaz. Kişinin kendi çağrışımı ve bağlamı esastır.

Savunma mekanizması, rahatsız eden duygu ve düşünceden korunmak için bilinçdışının kullandığı stratejidir. Bastırma, inkâr, yansıtma ve mantığa bürüme bu stratejilerdendir. Terimi Freud ve kızı Anna Freud geliştirir. Her savunma, bir dönemde koruyan bir işlev olarak çıkar. Sorun, ihtiyaç kalmadığı hâlde sürmesidir.

Senkronisite, Jung psikolojisinde anlamlı rastlantı için kullanılan terimdir. Dışarıdaki bir olay ile içerideki bir durum, nedensellik olmaksızın anlamlı biçimde denk düşer. Jung bunu I Ching düşünce biçimiyle ilişkilendirir. Kanıtlanmış bir yasa olarak sunulmaz. Bir açıklama önerisidir.