I Ching ve Tarot: Sahne ile Hareket

İki dil, aynı iş değil

Tarot ve I Ching sık sık aynı kategoride anılır. İkisi de bir soruyla başlar, bir rastlantıyla ilerler ve bir metin ya da imgeyle biter. Aynı şeyi aynı biçimde yapmazlar. Birini diğerinin yerine koymak, iki dili de daraltır. Daraltmadan önce, her birinin neyi gösterdiği ayrılır.

İkisi de psişenin o andaki gerilimini görünür kılmak için okunur. Biri resmi koyar. Öteki çizgiyi dizer. Resim bir sahne kurar. Çizgi bir hareket kurar. Sahne ile hareket karışınca kart bir hexagram, hexagram bir kart sanılır. İkisi de eksik kalır.

Tarot, sahneyi koyar

Tarot 78 kartlık bir desteden oluşur. Her kart bir sahne gösterir. Uçurumun kıyısındaki bir yolcu. Devrilen bir kule. Bir kupayı sunan el. Kartlar açılımda yerlerine oturur. Yorum, sahnenin kişinin durumuyla buluştuğu yerde ortaya çıkar.

Tarotun gücü somutluğudur. Bir kartın resmine bakıp "bu, bu duruma benziyor" denir. Bu yüzden duygu, ilişki ve karar anlarında sık kullanılır. Bu sitedeki üç kart açılımı kartları şu an, gölgede kalan ve davet yerlerine yerleştirir. Gölgede kalan, burada ahlak lekesi değildir. Durumun görülmeyen işleyişidir. Davet, bir buyruk değildir. İmgenin işaret ettiği yöndür.

Kart hazır bir resimdir. Yorum, o resmi kendi hayata yerleştirmektir. Yerleştirme, kartın geleceği yazdığı anlamına gelmez. Kişinin, resimde kendi sıkışmasını tanımasıdır. Tanıma bir yansıma da olabilir. Korkulan kart, bütün açılımın hükmü yapılır. Diğer kartlar silinir. Silme, destenin işi değildir. Dürtünün işidir. Tek, resmi bütün sanılır.

I Ching, hareketi dizer

I Ching resim değil, çizgi kullanır. Altı çizgiden oluşan bir hexagram bir durumu gösterir. Değişen çizgiler ise o durumun nereye hareket ettiğini. Ana hexagram şimdiyi söyler. Sonuç hexagram hareketin yöneldiği yerin imgesini. Yön, gerçekleşmiş bir olay değildir.

I Ching'in gücü süreci göstermesidir. "Şu an neredeyim" kadar "buradan hangi yöne bakılıyor" sorusuna da değer. Bu yüzden bir geçiş döneminde, bir kararın eşiğinde ya da bir ilişkinin yön değiştirdiği yerde metin, durumun içindeki gerilimi taşır. Metin daha soyut ve daha yoğun bir dille yazılmıştır. Yorum, bu dili kendi duruma çevirmektir. Bu yüzden I Ching ilk bakışta daha zor gelir. Aynı soruya daha uzun süre yanıt verir. Yanıt, bir tarih değildir. Bir işleyişin adıdır.

Değişen çizgi yoksa hareket iddiası da kurulmaz. Durum o an yerinde duruyordur. Yerinde durmayı bir eksik saymak, olmayan bir dönüşü varmış gibi okumaktır. Dönüş, uçtaki işlevin karşı uca geçmesidir. Geçiş bir ceza değildir. Yin ile yang'ın sınırıdır. Bu sınırı bir emir diye okumaktır.

Tek cümlelik ayrım

• Tarot, bir durumun sahnesini gösterir.
• I Ching, bir durumun hareketini gösterir.

Sahne, psikolojide işlevin yaşandığı yerdir. Hareket, o işlevin hangi uca doğru şiştiğidir. Gezegen dilindeki ayrım da buna yakındır. Gezegen işlevdir. Burç niteliktir. Ev sahnedir. Tarot sahneyi resmeder. I Ching, sahnenin içindeki dönüşü çizgiyle kurar. İkisi birbirinin çevirisi değildir. Aynı gerilime iki kapıdan bakmaktır.

Ortak durdukları yer

İkisi de bir gelecek bilgisi vermez. Her ikisi de bir rastlantının anlamlı biçimde okunabileceği düşüncesine dayanır. Jung bu düşünceye senkronisite adını verdi. Senkronisite bir yasa değildir. Neden-sonuç bağı olmayan, anlam bakımından denk düşen iki olayın adıdır. Anlam, olayın kendisinde sabit durmaz. Okuyanın çevirisinde belirir.

Her ikisinde de aynı soruyu tekrar sormak, ilk cevabı küçümsemek demektir. Küçümseme, istenen cümleyi arayan işleyiştir. Ve her ikisinde de metin ya da imge, sorulan soru kadar açıktır. Belirsiz soru, belirsiz bir ayna verir. Ayna, kitabın ya da destenin kusuru sanılır. Kusur, çoğu zaman sorunun dağılmış olmasıdır.

Hangi dil, hangi gerilime bakar?

Duygunun ya da bir ilişkinin resmi aranıyorsa tarot, sahneyi koyar. Bir geçişin yönü aranıyorsa I Ching, hareketi dizer. Bir kararın eşiğinde iki bakış isteniyorsa ikisi birlikte durabilir. Birlikte duruş, aynı sorunun iki kez sorulması değildir. Farklı sorulardır. Aynı soruyu iki dile birden sormak, ilk aynayı küçümser. İkinci ayna, onay arayan dürtünün aracı olur.

Hangisi seçilirse seçilsin, ikisi de sağlık, hukuk ve para konusunda bir kararın yerine geçmez. Geçen şey bir imgedir. İmge, uzmanlığın yerine konmaz.

I Ching'i tanımak için rehber durur. Hexagramların listesi burada durur. Liste bir seçme aracı değildir. Çizginin ve resmin hangi kapıdan konuştuğunu ayıran bir çerçevedir.