Hexagram Metni: Yargı, İmge, Çizgi

Önce neyin çıktığı bilinir

I Ching bir durum kitabıdır. Altı çizgi üst üste gelince bir hexagram çıkar. Alttaki üç çizgi bir trigram, üstteki üç çizgi bir başka trigramdır. Çizgiler her zaman alttan yukarı kurulur. Üstten başlanırsa başka bir hexagram okunur. Atışın adımları nasıl atılır sayfasında durur. Soru kurarken yapılan bozukluklar ayrı yazıda ayrılır. Bu yazı, metin ele geldikten sonrasıdır.

Elde çoğu zaman bir değil, iki metin vardır. Birincisi ana hexagramdır. Atışta 6 ya da 9 çıktıysa o çizgi değişen çizgidir. Değişen çizgi karşıtına döner. Yang yin, yin yang olur. Dönünce ikinci bir hexagram çıkar. Buna sonuç hexagram denir. Değişen çizgi çıkmadıysa ikinci metin yoktur. Yokluğu bir eksik değildir. Durum o an için yerinde duruyordur.

Yin ve yang bu dönüşün ilkesidir. İlkeyi bilmek, metni okumak için gerekir. İlke, metnin yerine geçmez. Uçtaki işleyiş, karşı uca döner. Dönüş bir ceza değildir. İşleyişin sınırıdır. Ucu bırakamamaktır. Bırakılamayan uç, metinde bir uyarı gibi durur. Uyarı, bir tehdit değildir. Şişmiş işlevin adıdır.

Metnin üç parçası

Bir hexagram sayfasında üç parça aranır.

Birincisi hexagramın kendisidir. Adı, iki trigramı, durumun kaba resmi. Bu sitede adlar Wilhelm geleneğine yakındır. Türkçede tek bir yerleşik çeviri yoktur. Başka bir kitapta aynı numarayı başka bir adla görmek şaşırtmaz. Numara esastır. Ad, numaranın tercümesidir. Altmış dördünün listesi burada durur.

İkincisi yargı ve imgedir. Eski metinde yargı, durumun kısa cümlesidir. İmge, o cümlenin bir sahneye konmuş hâlidir. Bu sitede önce yalın bir yorum okunur. 1882 Legge çevirisi, "Klasik metin" başlığıyla kapalı durur. Sonuç kelimeleri yumuşatılmıştır. "Kötü olur" gibi cümleler görünür yerde emir diye bırakılmaz. Klasik metin ikinci plandadır. Sitenin sesi yorumdadır.

Üçüncüsü altı çizgidir. Her çizginin kendi cümlesi vardır. Bu cümle her atışta okunmaz. Yalnız o çizgi değişen çizgi olarak çıktıysa okunur. Altı çizginin altısını birden okuyup bir hikâye kurmak, atışı değil kitabı okumaktır. Kitap ayrı bir iştir. Danışma, çıkan çizgiyle sınırlıdır. Sınır, metni eksiltmez. Atışın hangi katmana değdiğini tutar.

Okuma sırası kısadır

Sıra kısadır. Önce ana hexagramın yalın yorumu. Sonra, varsa, değişen çizgilerin cümlesi. En son sonuç hexagram. Sonuç, olacak olan değildir. Hareketin yöneldiği yerin imgesidir. Yön, gerçekleşmiş bir olay değildir.

Bir örnek. Ana hexagram bir eşiğin önünde durmayı anlatıyor olsun. Üçüncü çizgi değişiyor ve o çizginin cümlesi acele etmemeyi söylüyor olsun. Sonuç hexagram ise bir geçişi anlatıyor olsun. Okuma şöyledir. Şimdi eşiktedir. Acele, bu eşiğin cümlesine uymaz. Hareket bir geçişe bakar. "Yarın geçilir" demek, metnin söylemediği cümledir. Metin zaman vermez. Bir durumun içindeki gerilimi verir.

Değişen çizgi yoksa sıra daha da kısadır. Ana hexagram okunur, bırakılır. İkinci bir anlam üretmek için kitabı zorlamak, olmayan bir hareketi varmış gibi yapar. Deneyimsizlik hexagramı, beğenilmeyen cevabı yeniden sormayı ayrıca uyarır. İlk metin üzerinde durmak, yeni bir atıştan daha öğreticidir. Yeniden sormak, psişenin istediği cümleyi aramasıdır. Aranan cümle bulununca rastlantı onay sanılır. İşitileni ancak işitilmek istenene uyduğunda kabul etmektir.

Metin emir değildir

Eski cümleler bugünün diline birebir oturmaz. "Büyük ırmağı geçmek elverişlidir" bir seyahat talimatı değildir. "Pişmanlık olur" bir tehdit değildir. İmgedir. İmgeyi kendi durumuna çevirmek okuyanın işidir. Kitap çeviriyi yapmaz.

Çevirirken üç soru yeter. Bu imge, sorulan durumda hangi eşiğe benziyor? Değişen çizgi, o eşikte neyi işaret ediyor? Sonuç hexagram, eşikten sonraki hâlin adı mı, yoksa bir vaade mi çevrildi? Üçüncü soru, okumayı gelecek haberinden ayırır. Vaade çevrilen imge, kişinin dürtüsünün metne yansımasıdır. Yansıtma, metni silmez. Metnin nereye çekildiğini gösterir.

Aynı metin iki kişiye iki kapı açabilir. Bu bir kusur sayılmaz. I Ching bu sitede bir ayna olarak okunur. Ayna, bakanın durduğu yere göre başka bir şey gösterir. Gösterdiği şey, bakanın uydurması da olabilir. Uydurmayı ayırmak için klasik metne, kapalı bölüme, ikinci kez bakmak yerindedir. Yalın yorum ile klasik cümle birbirini tutmuyorsa, tutmayan yer sorunun kendisidir. Orada acele bir sonuç çıkarılmaz.

Jung'un kitaba neden ayna dediği senkronisite yazısında durur. Rastlantı bir bilgi iddiası değildir. Bir anlam fırsatıdır. Fırsat, emir değildir. Fırsatı emir sanmak, bilinçdışındaki bir otorite arayışını çizgiye yüklemektir. Çizgi otorite taşımaz. Çizgi bir diziliştir.

Metin, kararın yerine geçmez

Hexagram tıbbi, hukuki ya da mali bir kararın yerine geçmez. Bir çizgi "bekle" diyorsa, bu bir doktorun, bir avukatın ya da bir hesabın yerine konmaz. Beklemek, imgenin gösterdiği bir duruştur. Hayatın zorunlu adımı başka yerden de gelebilir. Gelen adım, metni yalanlamaz. Metin zaten bir takvim değildir.

Metin 64 hexagram listesinde durur. Bir atış I Ching sayfasında yapılır. Çıkan metin hayatın gidişini yazmaz. Bir duruma ikinci kez bakmanın aracıdır. İkinci bakış, birinci bakışın istediği sonucu aramaz. Ararsa, bakan şey metin değil, dürtüdür.