Yin ve Yang: İki İşleyiş, Tek Dönüş
yin yangi chingçizgiler
İki hareket, bir değer sırası değil
Yin ve yang çoğu zaman iyi ile kötü, dişil ile eril ya da durağan ile hareketli diye öğretilir. Bu eşleştirmeler eksiktir. Yin ve yang bir değer sıralaması değildir. İki işleyiştir. Biri açar, biri taşır. Biri başlatır, biri biçim verir. Hiçbiri tek başına bütün bir psişe kurmaz.
İyilik ve kötülük buraya sonradan yapışır. Yapışınca çift, bir ahlak mahkemesine döner. Yang övülür, yin küçültülür. Ya da tersi olur. Çiftin kendisi bu mahkemeyi kurmaz. Çift, bir hareketin iki ucunu söyler.
I Ching'de iki çizgi
I Ching bu iki ilkeyi iki çizgiyle gösterir:
Altı çizgi üst üste dizilince bir hexagram oluşur. İki seçenek ve altı yer, 64 olasılık verir. Her durum, ikisinin belirli bir oranda birleşimidir. Dünya görüşü burada bir vaat değildir. Bir diziliştir.
Kitabın en eski katmanında yin ve yang kelimeleri geçmez. Çizgiler bütün ve kesik olarak vardır. Bu iki kavram, sonradan eklenen yorumlarda yerleşir. Özellikle On Kanat denen yorum katmanında, çizgilerin adı olurlar. Ad sonradır. Çizgi öncedir. Adı, çizginin yerine koymak, katmanları karıştırmaktır.
Uç nokta ötekine döner
Yin ve yang durağan değildir. Biri uç noktaya vardığında diğerine döner. I Ching bunu değişen çizgi ile somutlaştırır. Yaşlı yang, 9, yin olur. Yaşlı yin, 6, yang olur. Çizgi değişince ikinci bir hexagram çıkar. Buna sonuç hexagram denir.
Dönüşüm bir ceza değildir. İşleyişin kendi sınırıdır. Sürekli başlatan kişi, yang tarafında yaşar. Aşırıya vardığında beden onu yin tarafına, taşımaya ve durmaya zorlar. Durmak burada tembellik diye okunmaz. Başlatmanın gölgesidir. Bırakılamaz. Karşı uçta da aynı kapı vardır. Yalnızca taşıyan, bekleyen, biçim veren kişi, başlatma anını kaçırır. Onun gölgesi, eşiği açamamaktır.
Yaratıcı hexagramı altı yang çizginin dizisidir. Metin bunu altıncı çizgide söyler. Ölçüyü aşan ejderha pişmanlık bulur. Alıcı hexagramı altı yin çizgidir. Onun altıncı çizgisinde de aynı dönüşüm görülür. Altı aynı çizgi, saf bir erdem değildir. Uçtur. Uç, ötekine döner.
Jung'un karşıt çiftiyle aynı şey değildir
Jung, karşıt çiftlerin psişenin yapısında temel bir yer tuttuğunu düşündü. Bilinç ve bilinçdışı. Persona ve gölge. Eril yön ve dişil yön. Bütünlük, ona göre karşıtlardan birini seçmekle kurulmaz. İkisini bir arada taşıyabilmekle kurulur. Bu taşıma, bireyleşme diye adlandırdığı yönelişin bir parçasıdır. Bireyleşme bir varış noktası değildir. Ömür boyu süren bir işleyiştir.
Yin ve yang, bu düşüncenin Doğu'daki bir akrabası olarak okunabilir. İki gelenek aynı şey değildir. İkisini bir cümlede eşitlemek, ikisini de eksik bırakır. Jung bir rüyadaki figürü yin ilan etmez. I Ching bir hexagramı persona ilan etmez. Yakınlık, özdeşlik değildir.
Yine de iki çift aynı işleyişi anlatabilir. İkisi aynı gelenek değildir. Persona neyi gösteriyorsa, gölge onun taşımadığını biriktirir. Yang neyi başlatıyorsa, yin onun biçimini taşır. İkisi de tek başına kaldığında işlev bozulur. Bozulma ahlaki bir düşüş değildir. Çiftin bir ucunun silinmesidir.
Çift, emir vermez
Yin ve yang bir durumun hangi uçta şiştiğini söyler. Şişen uç, o anki işleyiştir. Karşı uç, silinmiş olan değildir. Henüz devreye girmeyen, ya da bastırıldığı için ancak bedende ve tekrarda görünen uçtur. Bastırılan uç yok olmaz. Yansıtma ile başkasına konur. Sürekli başlatan kişi, duran kişiyi ağır bulur. Sürekli duran kişi, başlatan kişiyi dağınık bulur. Sıfat, çoğu zaman kendi eksik ucun adıdır.
Hexagram bu çifti bir sahneye koyar. Sahne, kişinin hayatındaki eşiğin adını vermez. Eşiğin içindeki gerilimi bir dizilişle gösterir. Diziliş, tıbbi, hukuki ya da mali bir kararın yerine geçmez. Geçen şey, bir imgedir.
Altmış dört dizilişin listesi hexagramlarda durur. Çizginin nasıl kurulduğu atış sayfasında ayrılır. Çıkan yer bir buyruk değildir. İki işleyişten hangisinin uçta olduğunu gösteren bir aynadır.