I Ching'e Sorulan Sorunun Altı Bozuk Biçimi

Soru, metnin hangi kapıdan okunacağını belirler

I Ching bir kitaptır. Sorulan soru, çıkan metnin hangi gerilimle okunacağını belirler. Belirsiz bir soruyla gelen kişi, belirsiz bir cümle bulur ve bunu kitabın kusuru sanır. Aşağıdaki altı bozuk biçim, ilk danışmalarda sık görülür. Hepsi, kitabı bir buyruk sandığı yerde başlar. Kitap bir buyruk değildir. Bir durumun imgesidir.

Evet-hayır sorusu, durumun yerini kapatır

"Bu iş kabul edilsin mi" sorusu sorulabilir. Kitap evet ya da hayır demez. Hexagramlar durumları anlatır. Daha tutarlı soru, durumun neresine bakıldığını sorar. "Bu teklif değerlendirilirken hangi parça görülmüyor?" Kitap o zaman bir karar merciği olmaktan çıkar. Psişenin o andaki sıkışmasını bir imgeyle karşılar.

Evet-hayır, kararı dışarıya devreder. Devir, kişinin kendi işleyişini siler. Kararı bir metne yükleyip sorumluluğu çizgide bırakmaktır. Çizgi sorumluluk taşımaz. Çizgi bir diziliştir.

Gelecek sorusu, kitabı kâhin yerine koyar

"Ne olacak" sorusu, kitabı bir kâhine çevirir. I Ching bir ayna olarak okunduğunda soru "şimdi neye bakılıyor" biçiminde durur. Jung da kitaba böyle yaklaştı. Rastlantıyı bir bilgi iddiası değil, bir anlam fırsatı olarak ele aldı. Fırsat, olacak olanın haberi değildir.

Gelecek sorusu, belirsizliği kapatma dürtüsüdür. Dürtü anlaşılır. Anlaşılması, kitabın bu dürtüyü doyurduğu anlamına gelmez. Kitap, dürtünün hangi sahnede şiştiğini gösterebilir. Dürtüyü bir tarih ve bir sonuçla yanıtlamaz.

Aynı sorunun tekrar tekrar sorulması

Çıkan cümle beğenilmeyip yeniden atmak, en yaygın ve en eski bozukluktur. Kitabın 4. hexagramı, Deneyimsizlik, bunu açıkça söyler. İlk başvuruda cevap verilir. İkinci ve üçüncü kez sorulursa bu bıkkınlık yaratır. İlk metin üzerinde durmak, beğenilmeyince yeniden atmaktan daha öğreticidir. Durum gerçekten değiştiyse, başka bir zaman yeniden danışılır.

Tekrar, metni küçümsemektir. Küçümseme, psişenin istediği cümleyi aramasıdır. Aranan cümle bulununca rastlantı onay sanılır. Bulunamayınca kitap kusurlu ilan edilir. İki tavır da aynı işleyiştir. İşitileni ancak işitilmek istenene uyduğunda kabul etmektir.

Çizgiyi üstten kurmak

Çizgiler her zaman alttan yukarı kurulur. İlk atılan çizgi en alta yazılır. Altıncı çizgi en üste. Ters sıra, yanlış bir hexagram verir. Adım adım anlatım I Ching nasıl atılır sayfasında durur.

Bu bir tören ayrıntısı gibi görünebilir. Değildir. Altı çizginin yeri, durumun hangi katmanda durduğunu belirler. Alt çizgi girişe yakındır. Üst çizgi uca yakındır. Sıra ters çevrilirse uç, giriş sanılır. Okuma, başka bir psişik katmanı konuşur. Konuştuğu katman, atışın katmanı değildir.

Değişen çizgiyi atlamak

6 ya da 9 çıktıysa bunlar değişen çizgidir. Yalnız ana hexagrama bakıp geçmek, I Ching'in en özel yanını kaçırır. Durumun nereden nereye hareket ettiği. Değişen çizgilerin metni ayrıca okunur. Sonra sonuç hexagrama bakılır. Değişen çizgi çıkmadıysa yalnız ana hexagram okunur. Bu da olağandır. Yokluk, eksik bir atış değildir. Durumun o an yerinde durduğudur.

Değişen çizgi, yin ile yang'ın dönüşüdür. Uçtaki işleyiş, karşı uca döner. Bu dönüş bir ceza değildir. İşleyişin sınırıdır. Sınırı okumadan ana ada takılmak, hareketi siler.

Metni emir gibi okumak

Hexagram metinleri eski bir dille yazılmıştır. "Büyük ırmağı geçmek elverişlidir." "Pişmanlık olur." Bunlar bugün birebir komut değildir. İmgedir. Metnin söylediği, kişinin kendi durumuna çevrilir. Büyük ırmak, o durumdaki hangi eşiktir? I Ching tıbbi, hukuki ya da mali bir kararın yerine geçmez.

İmgeyi emir sanmak, bilinçdışındaki bir dürtüyü dış otoriteye çevirmektir. Otorite, kitabın cümlesi değildir. Cümleyi buyruk diye okuyan işleyiştir. İmgeyi bir hüküm diye kilitlemektir. Kilit, metni korumaz. Metnin açılabileceği kapıyı kapatır.

Küçük bir ayrım, okumanın iskeletidir. Soru tek ve açık mıdır? Çizgiler alttan yukarı mı kurulmuştur? 6 ve 9 işaretlenmiş midir? Aynı soru daha önce sorulmuş mudur? Çıkan metin imge olarak mı durmaktadır? Bu beş nokta bir alışkanlık listesi değildir. Atışın bozulduğu yerlerin adıdır.

Hexagramların kendisi 64 hexagram listesinde durur. Liste, sorunun yerine geçmez. Soru daralırsa liste de daralır.