Jung ve I Ching: Anlamlı Rastlantı

Jung kitaba neden baktı?

Carl Gustav Jung, 1920'lerden başlayarak I Ching'e merak sardı. Kitabı Richard Wilhelm'in Almanca çevirisinden okudu. Sorular sordu. Çıkan hexagramları kendi durumuyla karşılaştırdı. Wilhelm'in çevirisinin İngilizce baskısı için 1949'da bir önsöz yazdı. Önsözde kitaba bir psikoloğun merakıyla yaklaştığını açıkça söyler. İnanmak zorunda değildi. Kitabı sınaması ve sonucu tartması yeterliydi.

Bu merakın arkasında bir soru vardı. Rastgele görünen bir atış, atan kişinin o andaki iç durumuyla nasıl denk düşebilir? Jung bu soruya tek bir kelimeyle cevap verdi. Senkronisite.

Senkronisite, anlamlı rastlantının adıdır

Senkronisite, Jung'un anlamlı rastlantı için kullandığı terimdir. İki olay arasında neden-sonuç bağı yoktur. İkisi birbirine anlam bakımından denk düşer. Jung'un sık anlattığı örnek şudur. Bir hastası altın bir böcek rüyası anlatırken, pencereye gerçek bir böcek vurur. Rüya ile vuruş birbirini üretmemiştir. Yine de o anda birbirine anlam bakımından değmiştir.

Kavramın üç sınırı vardır.

• Jung bunu bir açıklama önerisi olarak sundu. Kanıtlanmış bir yasa olarak değil.
• Senkronisite, olayları bilerek yaratmak ya da geleceği bilmek demek değildir.
• Anlam, olayın kendisinde durmaz. Olayı yaşayan kişinin onu nasıl okuduğunda ortaya çıkar.

Bu yüzden Jung I Ching'i bir kehanet aracı olarak değil, bir ayna olarak ele aldı. Ayna, psişenin o andaki gerilimini dışarıdaki bir rastlantıyla yan yana getirir. Yan yana gelmek, rastlantının bir bilgi taşıdığı iddiası değildir. Kişinin, rastlantıyı kendi durumuna çevirdiği andır.

Kitap bu düşünceye nasıl oturur?

I Ching bir soruyla danışılan bir kitaptır. Para atılır, çizgiler çıkar, çıkan hexagramın metni okunur. Atışın sonucunu hiçbir şey belirlemez. Yine de çıkan metin, çoğu zaman sorunun içindeki gerilimi bir imgeyle karşılar. Jung bu denkliği bir yasa saymadı. Rastlantının kendisinde gizli bir buyruk da görmedi. Ona göre bu, psişenin dışarıdaki bir rastlantıyla kendine seslenebildiği bir andır.

Burada bir ayrım durur. Jung kitabı denemeyi önerdi. Sonucu körü körüne kabul etmeyi önermedi. Metni okuyan kişinin kendi muhakemesi devrede kalır. Muhakeme çekilirse, hexagram bir otoriteye döner. Otorite, kitabın cümlesi değildir. Cümleyi buyruk diye okuyan işleyiştir. İmgeyi bir hüküm diye kilitlemektir. Kilit, anlam fırsatını kapatır.

Senkronisite, gölgeyle de karışır. Kişi, işitmek istediği cümleyi rastlantıda bulursa denkliği onay sanır. İşitmek istemediği cümleyi bulursa rastlantıyı kusur ilan eder. İki tavır da aynı dürtüdür. Dürtü, bilinçdışındaki bir isteğin metne yansıtılmasıdır. Yansıtma, denkliği silmez. Denkliğin nereye çekildiğini gösterir.

Jung'un ölçüsü

Ölçü kısadır. Soru açık ve tek kalır. "Ne olacak" yerine, durumda neye bakıldığı sorulur. Çıkan hexagram bir cevap diye değil, bir imge diye okunur. İmge, durumun hangi yanını aydınlatıyor? Aynı soru tekrar tekrar sorulmaz. Kitabın 4. hexagramı bu konuda açıktır. Ayrıntı Deneyimsizlik hexagramında durur. Metnin söylediği, kişinin kendi hayatıyla karşılaştırılır. Uymuyorsa zorlanmaz.

Zorlama, senkronisiteyi bir ispat aracına çevirir. İspat aranan yerde rastlantı, istenen sonuca çekilir. Çekilen sonuç, Jung'un önerdiği tartma değildir. Tartma, uymayan yeri de tutar. Uymayan yer, okumanın başarısızlığı sayılmaz. Psişenin, imgeyi henüz kendi sahnesine oturtamadığı yerdir. Sahne uymuyorsa sahne uydurulmaz.

Atışın nasıl kurulduğu I Ching nasıl atılır sayfasında durur. Kuruluş, anlamın yerine geçmez. Yanlış sıra, başka bir hexagram okutur. Başka hexagram, başka bir gerilimle denk düşer. Denk düşme o zaman atışın denk düşmesi değil, sıranın denk düşmesidir.

Sınır

Senkronisite, psikolojide yaygın olarak kabul edilmiş bir bilimsel model değildir. Jung'un kuramsal bir önerisidir ve tartışmalıdır. Bu sitedeki I Ching sayfaları da kehanet iddiası taşımaz. Metinler, bir durumu görünür kılmak için okunur. Önemli bir kararda, sağlık, hukuk ya da para konusunda bir uzmanın yerine geçmez. Geçen şey, bir imgedir. İmge, kararın kendisi değildir.

Jung'un diğer temel kavramları sözlükte durur. Gölgenin natal haritadaki dili Gölge ile Tanışmak yazısındadır. İki yazı aynı iddiayı kurmaz. Biri rastlantının anlamını sorar. Öteki, bilince sığmayan işleyişin hangi sahnede kaldığını. İkisi de psişenin bir kapısıdır. Kapı, hayatın gidişini yazmaz.