Hikâye
Hesiodos'a göre Zeus'un ilk karısı Metis'tir. Adı kurnaz zekâ demektir. Metis Athena'ya gebe kalınca Gaia ile Ouranos bir kehanet söyler. Bu kızdan sonra doğacak oğul, Zeus'u devirecektir. Zeus, babası Kronos'un korkusunu seçer. Metis'i yutar. Kızı kendi içinde büyütür.
Athena, Zeus'un başından doğar. Silahlıdır. Sonraki anlatılar başın bir balta ile yarıldığını ekler. Hesiodos baltayı söylemez. Doğumu söyler. Bilgelik, babanın kafasından çıkar. Anne ortada yoktur. Anne içeridedir.
Aiskhylos Eumenidler'de bu doğumu bir mahkemeye taşır. Orestes annesini öldürmüştür. Öç tanrıçaları peşindedir. Areopagos'ta oylar eşit kalır. Athena kendi oyunu Orestes'ten yana kullanır. Gerekçesini doğumuna bağlar. Beni doğuran bir anne yok. Ben her şeyde babadan yanayım, evlilik dışında. Anne katlinin davası, annesiz doğduğunu söyleyen bir tanrıçanın oyuyla kapanır.
Ovidius başka bir sahne anlatır. Dokumacı Arakhne, tanrıların kılık değiştirip aldıklarını halısına işler. Athena kendi halısında cezaları gösterir. Arakhne'nin işinde kusur bulamaz. Yine de vurur. Arakhne kendini asar. Athena acır ve onu örümceğe çevirir. Beceri, gördüğünü söyleyince cezayı yer. Ceza veren, sonra acır.
Gökyüzünde
Athena'nın gökyüzündeki cismi bir gezegen değildir. Bir asteroittir. 2 Pallas, 1802'de Heinrich Olbers tarafından bulunur. Ceres'ten sonra keşfedilen ikinci asteroittir. Adını Pallas Athena'dan alır. Pallas, anlatılardan birine göre Athena'nın çocukluk arkadaşının adıdır. Athena onu kazara öldürür ve adı taşır. Bunu Apollodoros yazar.
Bu okuma antik değildir. Demetra George Asteroid Goddesses (1986) kitabında onu böyle yerleştirir. Haritadaki yeri, bu zekânın durduğu noktadır. Antik gökbilim bunu söylemez.
Jung ne görüyor
Jung Athena'yı ayrı bir incelemenin konusu yapmaz. Onu Karl Kerényi ele alır. Athene: Virgin and Mother in Greek Religion kitabında, özgün Almanca baskı 1952, Athena'yı annesi olmayan erkek yanı diye kapatmayı reddeder. Metis yutulmuştur. Yok olmamıştır. Bilgelik babanın kafasından çıkıyorsa, çıkan şey annenin yutulmuş zekâsıdır.
Bu okumada Areopagos'taki cümle eksiktir. "Beni doğuran anne yok" derken, yutulan anne konuşmanın dışında kalır. Kerényi'ye göre bakirelik ile analık burada birbirini silmez. Biri ötekinin içinde durur.
Hermeneutik bakış
Athena'nın annesizliği, metnin kendi içinde çatlar.
- Hesiodos'ta anne yoktur denemez. Metis yutulur. Bilgelik, yutulan kurnazlıktan doğar. Baba, anneyi içine alarak anne gibi de davranır.
- Aiskhylos'ta Athena bu yutuluşu siler. "Anne yok" der. Oyu babadan yana kullanır. Mahkeme, silinen anneye kurulur.
- Ovidius'ta beceri tanrıçası, daha iyi dokuyanı cezalandırır. Arakhne'nin halısı tanrıların aldıklarını gösterir. Athena kusur bulamaz. Yine de vurur. Sonra acır. Haklılık ile acıma aynı elde kalır.
- Kerényi ilk okumaya döner. Anne içeridedir. "Annesizim" cümlesi, metnin söylediği değil, tanrıçanın seçtiği cümledir.
Annesi yutulmuş bir bilgelik, annesiz olduğunu söyleyebilir mi?
Kaynaklar
- Hesiodos, Theogonia 886-900
- Aiskhylos, Eumenidler 734-743
- Ovidius, Metamorphoses VI.1-145
- Apollodoros, Bibliotheke III.12.3 (Pallas)
- Karl Kerényi, Athene: Virgin and Mother in Greek Religion (Almanca 1952, İngilizce 1978)
- Demetra George, Asteroid Goddesses (1986)
- Heinrich Olbers, 2 Pallas'ın keşfi, 1802