Hikâye
Başta Gaia vardır, yer. Ondan Ouranos doğar, gök. Çocukları olur. Ouranos her doğanı Gaia'nın karnına geri tıkar. Gün yüzü görmesinler diye. Gaia'nın acısı büyür. Gri çakmaktaşından bir orak yapar. Çocuklarından birini çağırır. Hepsi korkar. Yalnız Kronos kabul eder.
Gaia onu pusuya yatırır. Gece Ouranos Gaia'ya uzanır. Kronos sol eliyle babasını yakalar. Sağ elindeki orakla keser. Kopan parçayı arkasına fırlatır. Dökülen kandan Erinyeler ve devler doğar. Denize düşen parçanın köpüğünden Afrodit çıkar. Kronos gökle yeri ayırır. Kral olur.
Kral olunca bir kehanetle yaşar. Kendi oğlu onu devirecektir. Babasının çaresini seçer. Çocukları gün yüzünden uzak tutar, bu kez kendi karnında. Rhea'dan doğan her çocuğu doğar doğmaz yutar. Hestia'yı. Demeter'i. Hera'yı. Hades'i. Poseidon'u. Rhea altıncıda Girit'e kaçar. Zeus'u orada doğurur. Kronos'a bebek yerine bezlere sarılı bir taş verir. Kronos taşı yutar. Fark etmez.
Zeus büyür. Kronos yuttuklarını geri kusar. Önce taşı, sonra çocukları. Taş Pytho'ya, Delphoi'ye konur. Pausanias oradaki taşı kendi gözüyle gördüğünü yazar. On yıl süren Titan savaşından sonra Zeus kazanır. Kronos'un ve Titanların egemenliği biter.
Romalılar bir uzantı anlatır. Jüpiter babasını tahttan indirince Satürn İtalya'ya kaçar. Latium'da saklanır. Halka toprağı ekmeyi öğretir. Altın Çağ denen dönemi yaşatır. Her aralık Saturnalia kutlanır. Kölelerle efendiler yer değiştirir. Kurallar bir hafta ertelenir.
Gökyüzünde
Antik çağda çıplak gözle görülen en uzak gezegendir. Eski gelenekte Oğlak ile Kova'nın yöneticisidir. Sınır, süre ve korku bu yavaş yürüyüşten okunur. Gökte en yavaş olan odur. Güneş'in çevresini yaklaşık 29,5 yılda dolaşır. İngilizce Saturday haftanın gününü ona borçludur. Yaklaşık 29,5 yılda bir doğum konumuna geri döner. Bu dönüş Satürn Dönüşü yazısında ayrı durur. Gezegenin adı, çocuklarını yiyen ve bu yüzden kendi sonunu hazırlayan babayı taşır.
Jung ne görüyor
Simyada Satürn kurşundur. Ağır, soğuk, karanlık madde. Jung simya metinlerinde kurşunu işin ilk evresine bağlayan pasajlara döner. Nigredo, kara evre. Bu okumada Kronos, bitişi kabul etmeden yürüyemez.
Hillman bu sertliği senex ile puer diye okur. Yaşlı ile genç. Senex düzeni ve ölçüyü kurar. Aynı figür yeni olanı yer. İki yüz, tek arketiptir. Yutulan çocuklar, henüz biçim almamış parçalardır. Kontrol edilen, gün yüzüne çıkmayan istekler.
Hermeneutik bakış
Kronos'un adı, zamanla karıştırılarak okunur. Karışıklığın kendisi de bir okumadır.
Yunanca Kronos bir tanrının adıdır. Chronos zamandır. İki sözcük birbirine yakındır. Cicero De Natura Deorum eserinde ikisini aynı sayar. Latince Saturnus adını da saturari annis sözünden türetir: yıllarla doyan. İkisi de yanlış etimolojidir. İkisi de tutunur. Rönesans'ta Zaman, orak ve kum saatiyle gösterilir. Orak, tarım tanrısı Satürn'ün orağıdır. Kronos'un babasını kestiği oraktır. Erwin Panofsky bu birleşimin tarihini Father Time denemesinde izler.
"Satürn zamandır" cümlesinin bir kökü bu birleşimdir. Öteki kök, gezegenin gökteki ağır yürüyüşüdür. Yanlış bir okuma da gelenek kurar. Kök bilinince gelenek daha açık okunur.
İkinci okuma Saturnalia'dan gelir. Kronos çağının anısını taşıyan bayram, her yıl bir hafta düzeni tersine çevirir. Sınırın tanrısı, sınırı bir haftalığına kaldıran bayramın tanrısıdır. İki yüz, takvimde yan yana durur.
Kronos'un korkusu yerinde miydi, yoksa kehaneti gerçekleştiren korkunun kendisi mi oldu?
Kaynaklar
- Hesiodos, Theogonia 154-210 ve 453-506
- Vergilius, Aeneis VIII (Satürn'ün Latium'a sığınması)
- Cicero, De Natura Deorum II.64
- C. G. Jung, Psychology and Alchemy ve Mysterium Coniunctionis (Satürn, kurşun, nigredo)
- James Hillman, Senex & Puer (1967 Eranos konuşması; The Puer Papers, 1979)
- Erwin Panofsky, "Father Time", Studies in Iconology (1939)