Hikâye
Bir çayırda çiçek toplar. Yanında Okyanus'un kızları vardır. Henüz Kore diye anılır: kız. Demeter'in kızıdır. Önünde bir nergis durur. Elini uzatır. Yer yarılır. Hades altın arabayla çıkar, kızı alır, aşağı iner. Persephone bağırır. Sesi iki kişiye ulaşır: mağarada Hekate, gökte Helios.
Demeter dokuz gün dokuz gece meşaleyle yeryüzünü gezer. Yemez. Yıkanmaz. Onuncu gün Hekate haber verir. Helios gerisini söyler. Kız, Zeus'un izniyle Hades'e verilmiştir. Demeter Olimpos'a dönmez. Yaşlı kadın kılığında Eleusis'e gider. Bir hanede dadılık yapar. Sonra kim olduğunu söyler. Tapınak ister. Çekilir. O yıl tohum filizlenmez. İnsanlar aç kalırsa tanrılara adak gelmez. Zeus pes eder. Hermes'i Hades'e yollar.
Hades itiraz etmez. Persephone'yi bırakır. Giderken bir nar tanesi yedirir. Yeraltında yiyen, oraya bağlı kalır. Anne kızına kavuşur. Persephone olanları anlatır, nar tanesini de. Zeus kararını verir. Yılın üçte biri yeraltında geçer, kalanı annede. Sonraki anlatılar bu gidiş gelişi mevsimlere bağlar. Demeter bereketi geri verir. Eleusis'in ileri gelenlerine ayinleri öğretir. Katılanlar susmaya yemin eder. İçinde ne olduğu bugün tam bilinmez.
Gökyüzünde
Romalılar Hades'e Pluto der. Akrep burcuyla sonradan anılır. Bir şey biter, yerine başkası gelir. Gezegen 1930'da Clyde Tombaugh'un fotoğraf plakalarında bulunur. Adını İngiltere'de yaşayan on bir yaşındaki Venetia Burney önerir. Güneş'in çevresini yaklaşık 248 yılda dolaşır. Bir burçta on iki yıldan otuz yılı aşkın süre kalır. 2006'da cüce gezegen sayılır. Astrologlar haritaya koymaya devam eder.
Haritadaki evi, konuşulmayan ve biriken şeyin yeridir. Hades hikâyede kural koyar. Yeraltında yiyen oraya bağlanır.
Jung ne görüyor
Jung, Karl Kerényi ile 1941'de Kore'yi inceler. Demeter ile Kore, tek bütünün iki yüzüdür. Anne ve kız. Jung'a göre her anne kızını, her kız annesini kendinde taşır. Kadın geriye annesine, ileriye kızına uzanır. Hayat kuşaklar boyunca sürer gibi yaşanır. Jung bu kalıbı yalnız kadınlarda aramaz. Erkekte Kore, anima'yı taşır. İçteki kadınsı imgedir.
Sonraki Jungcu yazarlar hikâyeyi bir iniş olarak okur. Yeraltı, bilinçdışının simgesidir. Aşağı inmek önce bir kayıp gibi yaşanır. Geri dönen, aşağıdan bir şeyle döner. Nar tanesi yutulur ve kalır. Jean Shinoda Bolen, Persephone'yi hem kaçırılan kız hem yeraltının kraliçesi olarak anlatır. İki dünya arasında durur.
Hermeneutik bakış
Aynı mit, kimin hangi soruyla baktığına göre başka bir hikâye olur. Gadamer bunu iki bakışın birbirine değmesi diye anlatır. Okuyan kendi çağından gelir, metin kendi çağından. Buluştukları yerde anlam kurulur. Kore'nin hikâyesi en az dört kez ayrı okunur.
- Eleusis'te hikâye dinî bir vaattir. Gizeme katılan, ölümden sonrası için güven bulduğuna inanır.
- 19. yüzyılda James Frazer onu bitki mitlerinin örneği sayar. Tohumun toprağa girip çıkışı.
- Jung ve Kerényi onu kuşaklar arası bir süreklilik diye okur. Anne ile kız tek bütündür.
- Sonraki Jungcu yazarlar onu bilinçdışına iniş ve dönüş diye okur.
- Yirminci yüzyıl feminist okumaları şunu söyler: bu bir kaçırılma ve rızasız evliliktir, babanın onayıyla. Adrienne Rich Of Woman Born kitabında hikâyeyi anne ile kızın ayrılığı olarak öne çıkarır.
Her okuma bir şeyi görünür kılar, bir şeyi gölgede bırakır. Mevsim okuması kaçırılışı unutturur. Kaçırılma okuması Eleusis'in vaadini unutturur. Hiçbiri hikâyeyi tek başına taşımaz. Hikâye yaklaşık yirmi altı yüzyıldır okunur.
Bu hikâyeyi kimin gözünden okudun: Demeter'in, Persephone'nin, Hades'in?
Kaynaklar
- Demeter'e Homeros İlahisi (Homerik İlahiler, yaklaşık MÖ 7.-6. yüzyıl)
- Ovidius, Metamorphoses V ve Fasti IV
- C. G. Jung ve C. Kerényi, Essays on a Science of Mythology (Almanca 1941, İngilizce 1949)
- J. G. Frazer, The Golden Bough
- Adrienne Rich, Of Woman Born (1976)
- Jean Shinoda Bolen, Goddesses in Everywoman (1984)
- Hans-Georg Gadamer, Gerçek ve Yöntem (Wahrheit und Methode, 1960)
- Plüton'un keşfi: Lowell Gözlemevi, 1930