Hikâye
Zeus ile Maia'nın oğlu olarak bir mağarada, sabaha karşı doğar. Öğlen beşikten çıkmıştır. Mağaranın önünde bir kaplumbağa bulur. Kabuğunu oyar. Sığır bağırsaklarından teller gerer. İlk liri yapar. Akşam başka bir iş aklındadır: abisi Apollon'un elli sığırı.
Sığırları arka arkaya yürütür. Ayak izleri tersine dönsün diye. Ayaklarına dal parçalarından sandaletler bağlar. Yolda iki sığır keser. Etini on iki paya böler. Yemez. Tanrıların payını ayırmış olmak ona yeter. Sonra mağaraya döner. Kundağına sarılır. Uyuyormuş gibi yapar. Annesi Maia onu azarlar. Hermes cevap verir. Tanrılar arasında bir yer ister. Hırsızlık bunun en kısa yoludur.
Apollon ayak izlerini bulamaz. Bir yaşlı adamın sözünden sığırların kime gittiğini anlar. Hermes'in mağarasına gelir. Onu Zeus'un önüne götürür. Hermes Zeus'a da yalan söyler. Kundaktaki bir bebeğin sığır çalamayacağına yemin eder. Zeus güler. İkisine de sığırların yerini göstermelerini emreder. Apollon sığırları görür. Hermes liri çalar. Apollon müziğe kapılır. Liri alır. Sığırları Hermes'e bırakır. Hermes tanrıların habercisi olur. Ölenlerin ruhlarını Hades'e götüren de odur. Yol gösterici.
Gökyüzünde
Güneş'e en yakın ve en hızlı gezegendir. Başak ile İkizler'in yöneticisidir. Düşünmek, konuşmak, öğrenmek ve haberi bir yerden öbürüne taşımak onun işidir. Güneş'in çevresini yaklaşık 88 günde dolaşır. Gökte Güneş'ten en fazla yaklaşık 28 derece uzaklaşır. Bu yüzden gün doğumundan önce ya da gün batımından sonra görünür. Ufka yakın durur. Kısa süre kalır. Gündüzle gece arasında gidip gelen bir haberci için uygun bir görünüştür. Geri gider gibi göründüğü dönemler Retrograd Dönemlerde Pratik Bir Bakış yazısındadır.
Jung ne görüyor
Jung, 1954'te "Düzenbaz Figürünün Psikolojisi Üzerine" yazısında Hermes'e benzeyen figürü ele alır. Trickster kuralı bozar. Kural bozarken yeni bir şey de yaratır. Lir, hırsızlıktan doğar. Jung'a göre düzenbaz, henüz ayrışmamış bilincin bir kalıntısıdır. Kolektif bilinçdışında yaşar.
Simya metinlerinde Roma'daki adı Mercurius'tur. Jung buna ayrı bir yazı ayırır: Mercurius Ruhu. Simyacıya göre Mercurius hem akışkan hem katı, hem ruh hem madde, hem zehir hem ilaçtır. Zıtları taşıyan bir figür. Hermes iki dünya arasında dolaşır. Ölülerle yaşayanlar. Tanrılarla insanlar.
Hermeneutik bakış
Yorumbilim sözcüğü Hermes'in adından gelir. Yunanca hermeneus, çeviren ve haber getiren demektir. Platon Kratylos diyaloğunda Hermes'i bu işle anar. Heidegger de aynı bağı öne çıkarır. Haber getiren, mesajı olduğu gibi bırakmaz.
Hikâyede haberci yalan da söyler. Zeus'a da. Mesajı olduğu gibi aktarmaz. Mesaja dokunur, seçer, çevirir. Çeviri bir yorumdur. Her yorum bir şeyi görünür kılar, bir şeyi saklar. Hermes hem habercidir hem düzenbaz. Bir metni okuyan da bu çifte işi yapar.
Haberci mesajı taşırken, mesajın neresinde durur?
Kaynaklar
- Hermes'e Homeros İlahisi (Homerik İlahiler, yaklaşık MÖ 6. yüzyıl; tanrıların habercisi ve Hades'e rehber: dize 572)
- Platon, Kratylos 407e-408b
- C. G. Jung, "On the Psychology of the Trickster Figure" (1954; Paul Radin'in The Trickster kitabında) ve "The Spirit Mercurius" (1943)
- Martin Heidegger, "A Dialogue on Language" (On the Way to Language, 1959)