Hikâye
Güneş tanrısı Helios ile Klymene adlı bir kadının oğludur. Arkadaşı Epaphos, Helios'un gerçek baba olduğuna inanmadığını söyler. Phaethon utancından annesine gider. Anne, Helios'un sarayının yolunu gösterir.
Helios oğlunu karşılar. Her dileği yerine getireceğine Styks üzerine yemin eder. Phaethon bir günlüğüne Güneş'in arabasını sürmek ister. Helios yeminini geri alamaz. Oğlunu caydırmaya çalışır. Bu arabayı Zeus bile süremez. Atlar ateş solur. Yol önce dik bir tırmanıştır, sonra baş döndüren bir zirve, sonra yine dik bir iniş. Phaethon ısrar eder.
Atlar yükün hafif olduğunu hemen anlar. Yollarından çıkar. Araba önce çok yükseğe çıkar. Yıldızlar korkar. Sonra çok alçalır. Yeryüzü yanar. Dağlar tutuşur. Nehirler kurur. Çöller doğar. Toprak Zeus'a yalvarır. Zeus yıldırımını atar. Phaethon alev alev, bir yıldız gibi düşer. Eridanos nehrine gömülür. Kız kardeşleri kıyıda ağlar. Ağladıkça kavak ağaçlarına dönüşür. Gözyaşları kehribar olur.
Gökyüzünde
Gökyüzünde Phaethon adını taşıyan bir asteroit vardır: 3200 Phaethon. Güneş'e çok yaklaşır. Her aralık görülen Geminid göktaşı yağmurunun kaynağı sayılır. Düşen oğul, kayıtta bir yağmur olarak durur. Haritadaki Güneş Aslan'ın yöneticisidir. Kişinin ne olmak istediği orada durur. Arabayla karışınca sınır yanar.
Jung ne görüyor
Jung, bilinçdışından gelen güçlü bir imgeyle kendini bir tutan benliğe şişme der. Kişi kendini imgenin kendisi sanır. Bir arketipin taşıyıcısı olduğunu düşünürken kendini onunla karıştırır. Phaethon bu işleyişe uyar. Oğul, babanın gücünü taşımayı istemez. O güç olmayı ister.
Sonraki Jungcu yazıda buna puer aeternus denir: sonsuz oğlan. Babasının işini devralmak ister, bedelini taşıyamaz. Phaethon bu figüre sık örnek gösterilir.
Hermeneutik bakış
Hikâyenin bu hali Ovidius'un Metamorphoses kitabından gelir. Daha önce Platon Timaios'ta aynı hikâyeyi başka bir gözle okur. Mısırlı bir rahip Solon'a şunu der. Phaethon efsanesi, gökteki cisimlerin yörüngelerinden sapması yüzünden yeryüzünde belli aralıklarla çıkan büyük yangınların çarpıtılmış anlatımıdır. Platon'a göre mit, bir doğa olayının hatırasıdır.
İki okuma aynı hikâyeden iki soru çıkarır. Ovidius'ta soru şudur: genç neden sınırını bilmez? Platon'da soru şudur: yeryüzü neden yanar? Yirminci yüzyılda gökbilimciler Geminid kaynağını bulunca üçüncü bir okuma doğar. Mit, göğün kendisinden bir anı mı taşır?
Hikâye babadan da okunur. Helios her dileği yerine getirmeye yemin eder. Sonra yeminin bedelini oğul öder.
Hata kimde: isteyen oğulda mı, sözünü geri alamayan babada mı?
Kaynaklar
- Ovidius, Metamorphoses I.747-II.400
- Platon, Timaios 22c-d
- C. G. Jung, "Relations between the Ego and the Unconscious" (Two Essays on Analytical Psychology; inflation)
- Marie-Louise von Franz, Puer Aeternus (1970)
- 3200 Phaethon ve Geminid göktaşı yağmuru: gökbilim kayıtları (1983'te IRAS ile keşfedildi)