Hikâye
Bir Titan'dır. Adı önceden düşünen demektir. Kardeşi Epimetheus, sonradan düşünen. İnsanlar henüz yeniyken tanrılarla insanlar Mekone'de bir araya gelir. Kurban payı bölüşülecektir. Prometheus bir boğayı keserken iki yığın yapar. Birinde etler ve iç yağ, midenin içine gizlenmiştir. Ötekinde kemikler, parlak bir yağ tabakasının altındadır. Zeus seçmeye çağrılır. Yağlı yığını alır. Altında kemikleri görünce çok kızar. İnsanlara ateşi esirger.
Prometheus ateşi dev rezene sapının içinde çalıp insanlara getirir. Zeus cezayı iki yerden verir. Birincisi insanlara. Hephaistos topraktan ilk kadını, Pandora'yı yapar. Athena giydirir. Hermes ona yalan ve kurnazlık verir. Pandora Epimetheus'a armağan olarak verilir. Bir küp açılır. İçinden hastalıklar ve dertler çıkar. Küpün dibinde yalnız Umut kalır. İkincisi Prometheus'a. Bir kayaya zincirlenir. Her gün bir kartal ciğerini yer. Her gece ciğer yeniden büyür. Hesiodos'a göre bir süre sonra Herakles kartalı vurur. Prometheus kurtulur.
Gökyüzünde
1781'de William Herschel tarafından bulunur. Kova'nın yeni yöneticisidir. Adını gök tanrısı Ouranos'tan alır. Prometheus'un Uranüs'le anılması eski bir gelenek sayılmaz. Bu bağı Richard Tarnas Prometheus the Awakener (1995) kitabında kurar. Ateşi veren, kuralı çiğneyen, bedelini ödeyen figür, Uranüs'ün anlattığı şeyin mitteki karşılığıdır.
Jung ne görüyor
Jung, Psikolojik Tipler kitabının beşinci bölümünde Carl Spitteler'in Prometheus und Epimetheus (1881) şiirini inceler. Şiirde Prometheus ruhunu, içsel sesini izler. Epimetheus dış dünyanın isteklerine uyar. Jung bu iki kardeşte iki psikolojik tipi görür. İçe dönük ve dışa dönük tavır. Prometheus ruhuna sadıktır. Bu yüzden acı çeker. Epimetheus dış düzene uyar.
Bu okumada Prometheus, ateşi çalan bir suçludan önce, iç ses ile dış düzen arasında kalan kişidir.
Hermeneutik bakış
Prometheus, kimin okuduğuna göre baştan değişir.
- Hesiodos'ta Prometheus bir düzenbazdır. Zeus'u kandırır, ateşi çalar, insanlığa Pandora'yı ve dertleri getirir. Armağan olarak başlayan şey bir bedele dönüşür.
- Aiskhylos'ta (Zincire Vurulmuş Prometheus) o insanların hayırseveridir. Sanatları, zanaatları, yazıyı, hekimliği öğretir. Zeus zorbadır.
- Romantikler onu isyanın kahramanı yapar. Percy Shelley Prometheus Unbound (1820) yazar. Mary Shelley Frankenstein'ın alt başlığına "Modern Prometheus" yazar. Bu bakışla Prometheus, yaratmanın bedelini ödeyen kişidir.
- Karl Marx 1841 tarihli doktora tezinin önsözünde Aiskhylos'u anar. Prometheus'u felsefe takviminin en soylu azizi ve şehidi sayar.
Aynı kişi hırsız, hayırsever, isyancı ve şehit olur. Her okur kendi çağının sorusunu ona sorar. Hesiodos bedeli sorar. Aiskhylos tanrının adil olup olmadığını sorar. Romantikler yaratmanın isyan olup olmadığını sorar.
Bu figüre sorulan soru hangisidir: bedel mi, adalet mi, isyan mı?
Kaynaklar
- Hesiodos, Theogonia 507-616 ve İşler ve Günler 42-105
- Aiskhylos, Zincire Vurulmuş Prometheus
- C. G. Jung, Psychological Types (1921), bölüm V: Carl Spitteler, Prometheus und Epimetheus (1881)
- Richard Tarnas, Prometheus the Awakener (1995)
- Percy B. Shelley, Prometheus Unbound (1820); Mary Shelley, Frankenstein; or, The Modern Prometheus (1818)
- Karl Marx, doktora tezi önsözü (1841)